İslâm — Manevî Boyut
Bu sayfa İslâm’ı bir bütün olarak — dogmatik bir tarafgirlik gözetmeden — manevî tarafıyla haritalandırır. İbn Arabî’nin vahdet-i vücud anlayışından Mevlânâ’nın aşk ilâhîsine…
Tanıtım
Bu sayfa İslâm'ı bir bütün olarak — dogmatik bir tarafgirlik gözetmeden — manevî tarafıyla haritalandırır. İbn Arabî'nin vahdet-i vücud anlayışından Mevlânâ'nın aşk ilâhîsine, Hacı Bektaş'ın Anadolu derviş ahlâkından Caferî Ehl-i Beyt sevgisine, Yunus Emre'nin halk lisanından İşrak felsefesine kadar — bütün damarlar İslâm'ın bahçesinde açar. İhyâ'dan Fusûs'a, Risâle-i Nûr'dan Divân-ı Hikmet'e — İslâm'ın manevî kütüphanesi geniştir.
Köken ve Tarih
Hz. Muhammed (570–632) bir mağarada gelen vahyi 23 yıl boyunca tebliğ etti — bu vahiy Kur'ân-ı Kerîm olarak derlendi. Sahabeden sonra Hz. Ali üzerinden tasavvuf silsileleri, Hz. Fâtıma ile Ehl-i Beyt silsilesi, Câfer-i Sâdık ile Caferî-Şiî damarı dallanır. İlk Sufiler (Hasan-ı Basrî, Râbia, Bâyezid Bistâmî, Hallâc-ı Mansûr, Cüneyd-i Bağdadî) İslâm'ı içsel bir arayışa dönüştürür. Gazâlî (1058–1111) tasavvufu Sünnî teolojinin ortasına yerleştirir. İbn Arabî (1165–1240) vahdet-i vücud sistemini kurar. Mevlânâ (1207–1273) Konya'da Mesnevî'yi yazar. Anadolu'da Yesevî'nin Hikmetleri ile başlayan halk tasavvuf damarı Hacı Bektaş, Yunus Emre ile Türkçeleşir.
Bu Gelenekteki Notlar
Aşağıdaki notlar bu geleneğin kavramları, şahsiyetleri, metinleri ve pratiklerini Hikmet Günlüğü'nde derinden işliyor. Hub'a gelen her okuyucu buradan derinleşebilir:
- Hakikat Nedir
- abdulkadir-geylani
- ahadiyet
- ahilik
- ahiret-bedeni
- ahmed-yesevi
- alevi-bektasi-yolu
- anahata-cakra
- anima-animus
- asik-edebiyati
- ask-metafizigi-karsilastirmali
- asure-matemi
- aura-enerji-bedeni
- ayn-i-sabite
- baba-ilyas-horasani
- baba-ishak
- babai-hareketi
- bahaullah
- baris-ve-maneviyat
- battal-gazi
- bayezid-bistami
- bayramilik
- bektasilik
- berzah-alemi
- berzah-detayli
- bhakti-yoga-adanma-yolu
- bosluk-karsilastirmali
- cafer-sadik-ruya-tabiri
- caferilik-onikici-siilik
- cardah-masum-14-unschuldige
- cark-sembolu
- cehennem-detayli
- celvetilik
- cem-ayini
- cem-evi
- cennet-detayli
- cuneyd-i-bagdadi
- dara-sikoh
- dede-korkut-kitabi
- divan-i-hikmet
- dogum-haritasi-astroloji
- dua-meditasyon-karsilastirma
- dzogchen-buyuk-mukemmellik
- ebced-cifr
- ego-olumu-karsilastirmali
- esma-i-husna
- esse-aquinas
- fena-beka
- fena-bilinc-hali
- fusus-al-hikem
- futuhat-i-mekkiyye
- geyikli-baba
- gunluk-zikir-tefekkur-pratik
- gurdjieff
- guru-nanak
- haci-bektas-veli
- hadis-i-erbain-pratik-bilgelik
- hafez-siraz
- hakikat-i-muhammediyye
- halk-hekimligi-anadolu
- hallac-i-mansur
- halo-nimbus
- halvet-erbain
- halvetilik
- hanefilik-mezhebi
- hermes-trismegistos
- hidirellez
- hilal-yildiz-sembolu
- hz-ali-imam
- hz-ali-riza-imam
- hz-ali-zeynelabidin-imam
- hz-cafer-sadik-imam
- hz-fatima-zehra
- hz-hadice-hatun
- hz-hasan-imam
- hz-huseyin-imam
- hz-muhammed-bakir-imam
- hz-muhammed-cevad-imam
- hz-muhammed-peygamber
- hz-musa-kazim-imam
- ibn-arabi
- ibn-haldun
- ibn-sirin-ruya-tabiri
- ihya-ulum-id-din
- imam-buhari
- imam-ebu-davud
- imam-ebu-hanife
- imam-gazali
- imam-ibn-mace
- imam-malik-b-enes
- imam-muslim
- imam-nesai
- imam-rabbani
- imam-safii
- imam-tirmizi
- inayat-khan
- isa-mistik-boyutu
- islam-hat-sanati
- islam-sanatinda-geometri-sonsuzluk
- jnana-yoga-bilgi-yolu
- kabir-bhakti
- kadirilik
- kalp-tasavvufta
- kam-inisiyasyonu
- karacaoglan
- karsilastirma-agac-sembolu
- karsilastirma-asfilevgi
- karsilastirma-aydinlanma
- karsilastirma-ayna
- karsilastirma-birlik-halleri
- karsilastirma-bosluk-doluluk
- karsilastirma-cennet-cehennem
- karsilastirma-dag-sembolu
- karsilastirma-ego-olumu
- karsilastirma-geri-cekilme
- karsilastirma-hayir-dua
- karsilastirma-icsel-isik
- karsilastirma-kadin-mistikler
- karsilastirma-kalp-merkezi
- karsilastirma-kutsal-dans
- karsilastirma-kutsal-soz
- karsilastirma-manevi-beden
- karsilastirma-manevi-rehber
- karsilastirma-manevi-savas
- karsilastirma-manevi-simya
- karsilastirma-manevi-yol
- karsilastirma-mutlak
- karsilastirma-muzik
- karsilastirma-olumsuzluk
- karsilastirma-reenkarnasyon
- karsilastirma-renkler
- karsilastirma-sayilar
- karsilastirma-ser-kotuluk
- karsilastirma-su-sembolu
- karsilastirma-yaratilis
- kazak-kirgiz-tasavvuf-halk
- ken-wilber-integral-teori
- kerbela-olayi
- khalil-gibran
- kirat-koroglu-sembolu
- konya-mevlana-merkezi
- koprulu-tezi
- koroglu-destani
- kozmik-bilinc
- kuantum-bilinc-detay
- kuantum-bilinc-felsefesi
- kudus-uc-din-kavsagi
- kumral-abdal
- kundalini-uyanisi
- kuran-i-kerim
- kutsal-geometri-sembolu
- letaif
- letaif-zikri
- mahtumkulu-firaki
- maitreya-mehdi-kalki-karsilastirma
- makamat-i-suluk
- malikilik-mezhebi
- manevi-ekoloji
- mantik-i-tayr-attar
- mantra-meditasyonu
- mekke-kutsal-mekan
- melamilik
- mertebe-i-vahidiyet
- mesnevi-eser
- mevlana-celaleddin-rumi
- mevlevi-muzik-gelenegi
- mevlevilik
- mevlid-kandilleri
- mevtu-kable-en-temutu
- modern-alevi-bektasi-canlanma
- modern-turkiye-tasavvuf-canlanma
- mulla-sadra
- muraqaba
- murid-mursid-iliskisi
- musned-i-ahmed
- muvatta-imam-malik
- nakshibendilik
- nasreddin-hoca
- nazar-degmesi
- nde-olume-yakin-deneyim
- nefes-bilinc-pranayama
- nefs-i-emmare
- nefs-i-mutmainne
- nefs-mertebeleri
- nehcul-belaga
- nevruz
- niffari-mawaqif
- nirvana-moksha-kurtulus-karsilastirmali
- norobilim-meditasyon-arastirmalari
- nous-plotinus
- numeroloji-genel
- obe-beden-disi-deneyim
- omar-khayyam
- oruc-ruhsal-pratik
- osmanli-tekke-zaviye-sistemi
- otman-baba
- ozbek-tasavvuf-buhara
- ozgur-irade-kader-karsilastirmali
- pir-sultan-abdal
- plotinus
- psychedelics-mistik-deneyim
- purgatoryo-arafhi-limbo
- rabita
- reenkarnasyon-arastirmalari
- rene-guenon-perennial
- renk-sembolizmi
- rifailik
- risale-i-nur
- ruh-tasavvufta
- ruhun-olumsuzlugu-karsilastirmali
- safiilik-mezhebi
- sahasrara-cakra-nadi-sistemi
- sahih-i-buhari
- sahih-i-muslim
- said-nursi
- salib-sembolu
- samanik-at-binek-sembol
- samanik-davul-tungur
- samanik-trans-yolculuk
- samanizm-tasavvuf-sentez-detay
- sari-saltuk
- seb-i-arus-mevlevi-olum
- sema-ayini
- semah-ayini
- sembol-teorisi-genel
- sems-i-tebrizi
- ses-muzik-ve-ruh
- seyh-edebali
- simya-batisal
- sohbet-pratigi
- sosyal-adalet-maneviyat
- sufizm-psikoloji-koprusu
- suhreverdi-israk
- sunen-i-ebu-davud
- sunen-i-ibn-mace
- sunen-i-nesai
- sunen-i-tirmizi
- tabula-smaragdina
- tafakkur
- tarik-i-aliyye
- tarik-i-aliyye-bektasi-sii-sentezi
- tecelli
- tekke-zaviye-kanunu-1925-sonrasi-sureklilik
- telkin-cenazesi
- tenasuh-tartismasi
- tevhid-advaita-sunyata
- thomas-merton
- tibb-i-nebevi
- turbe-ziyaret-kulturu
- turiya-ve-bilinc-haritasi
- turk-iran-arap-tasavvuf-karsilastirma
- uc-vucud-tasavvufta
- vahdet-i-suhud
- vahdet-i-suhud-benlik
- vahdet-i-vucud
- vishuddha-ajna-cakralar
- yatir-kulturu
- yeseviyye-tarikati
- yilan-sembolu
- yoga-felsefesi-patanjali
- yunus-emre
- zikir-cehri-hafi
- zikir-kalbi
- zuhd-dunya-reddi-karsilastirmali
Komşu Gelenekler ve Bağlantılar
İslâm tasavvuf damarı Hıristiyan hesychasm ile (kalp duası — kalp zikri), Kabala ile (Ein Sof — ahadiyet) ve Vedanta ile (Brahman — vahdet-i vücud) karşılaştırmalı bir doruğa erişir. Neoplatonist kaynaklar Sühreverdi ve İbn Arabî'de devam eder. Türk-İran Şamanizmi Anadolu Bektaşîliğine içsel bir damar olarak akar.
Karşılaştırmalı Okumalar
Bu geleneği başka mistik damarlarla yan yana okumak için:
- karsilastirma-mutlak — farklı geleneklerin Mutlak kavramları
- karsilastirma-birlik-halleri — birlik halleri karşılaştırması
- karsilastirma-olumsuzluk — via negativa karşılaştırması
- karsilastirma-manevi-yol — manevi yol haritaları
- karsilastirma-aydinlanma — aydınlanma karşılaştırması
Bu sayfa bir Tradition-Hub'dır — geleneğin Hikmet Günlüğü'ndeki bütün notlarına açılan bir kapı. Yeni notlar eklendikçe burası genişler.